نگاهی گذرا به 4 بنای تاریخی شهر تبریز
بازارچه شتربان:
شتربان (دوه چی) یکی از بازارچه های مهم تبریز است. از سمت شمال به کوههای سرخاب، از جنوب به مهران رود، از شرق به محله سرخاب و از غرب به امیر خیز محدودشده است.
محله شتربان که در میان عموم مردم به دوه چی معروف شده در کتب تاریخی ساربان نوشته شده است. تا اواخر دهه چهارم خورشیدی ساکنان این محله که اغلب بازرگانان وتجار بودند برای حمل ونقل اجناس خود از شتر بهره می جستند و به همین دلیل به شتربان معروف شده است.
محله شتربان به صورت مجموعه ای از بازار، کاروانسرا و... بوده است که مسجد صاحب الامر و مدرسه اکبریه همه در داخل این مجموعه قرار داشتند که با احداث خیابان دارایی این مجموعه تفکیک شده ومسجد صاحب الامر از مجموعه جدا افتاده است.
در بازارچه ی شتربان دید به سایت از طریق افراد پیاده انجام می گیرد وافراد سواره فقط سردر و ورودی راسته را در کنار مدرسه اکبریه مشاهده می کنند. عرض راسته برای عبور ماشین کافی بوده وامکان عبور وجود دارد ولی عبور و مرور وسایل نقلیه در راسته مرسوم نبوده و فقط برای حمل بار و تخلیه ی بار از ماشین در داخل راسته، آن هم به صورت محدود استفاده می کنند.
مسجد کبود:
انگیزه ایجاد این مسجد را علاقه جهانشاه قراقویونلو به مذهب شعیه می دانیم. این طور به نظر می رسد که جهانشاه این بنارا طوری ساخته است تا یاد آور پیروزی هایش باشد. حتی می توان سوره فتح را که دور تا دور شبستان حک شده است مشاهده نمود. گنبدِ مسجد کبود بود که آن را به فیروزه اسلام مشهور ساخت. حتی افراد محلی این بنا را به نام "گوی مچیدی" می شناسند که به معنای مسجد آسمان است و اشاره به فرهنگ و اندیشه مردم این محل دارد. این مسجد گلدسته نداشته و پهنای سردر که به علت خطای چشمی بسیار با ابهت دیده می شود با سایر قسمت های بنا هماهنگی ندارد. این بنا جزوه معدود ساختمان هایی است به صورت برون گرا ساخته شده است. متاسفانه پس از زلزله وحشتناک تمام سقف مسجد فرو ریخته که باعث شکسته شدن محراب مرمرینش شده است.
دارالفنون تبريز:
دارالفنون تبريز، دومين مدرسه عالي ايران معاصر است كه در سال ۱۲۹۰ هـ.ق بنيان گذاشته شد. اين مؤسسه در حدود ۲۵ سال فعاليت آموزشي و فرهنگي مداوم خود، باعث و باني بسياري از تحولات در تاريخ معاصر گرديد. البته در برخي منابع، مدرسه شوكتيه بيرجند را به اشتباه دومين مدرسه عالي ايران پس از دارالفنون تهران آورده اند، اما به گواه تاريخ، دارالفنون تبريز دومين مدرسه عالي ايران معاصر است كه با همان الگوي دارالفنون تهران ساماندهي شده بود.
اين مركز كه در دوران ولايتعهدي مظفرالدين ميراز بنا شد، نخستين مدرسه عالي آذربايجان و دومين مدرسه عالي ايران بود كه به نام هاي دارالفنون مظفري يا مظفريه ناميده مي شد. مدرسه مذكور در هر سال تحصيلي پذيراي ۵۰ الي ۷۰ دانش آموز بود كه تعدادي از آنها بصورت رايگان به تحصيل مشغول مي شدند. دارالفنون تبريز ، سهم ارزنده اي در تربيت نسلي از روشنفكران آذربايجان داشته است بطوريكه فارغ التحصيلان آن به شغل هاي مهمي در ادارات لشكري و كشوري برگزيده شدند. اين مؤسسه ، وجود يك مدرسه عالي يك دانشكده طب و يك دانشكده نظام را در سال ۱۲۹۳ هـ.ق در تبريز مسلم مي دارد. با اين حساب، از شروع تعليمات عاليه در آن، متجاوز از ۱۳۰ سال مي گذرد. مدرسه دارالفنون تبريز، دولتي بوده اما براي اداره بهتر آن و كمك به اقشار كم درآمد، بسياري از خيرين آذربايجان به اين آموزشگاه اعانه مي دادند و اين مساعدت ها سبب گرديده بود تا شاگردان بيشتري در آن مشغول تحصيل باشند.
براي جلوگيري از فرستادن محصل به اروپا و مخارج زيادي اش مدرسه دوم در ايران به نام مدرسه دارالفنون شكل مي گيرد اين مدرسه بنا به نوشته دكتر حسين محبوبي اردكاني ، در سال 1275 هجري قمري بنا به استنتاج حسين اميد در سال 1292 هجري قمري و بنا به تحرير شهيد نيكنام ثقه السلام تبريزي در سال 1290تاسيس گرديده است.
دارلفنون ترجمه کلمه انگليسي polytechnic كه عثماني ها به عربي ترجمه كرده اند و دقيقا همان نيز وارد فارسي شده است . دارالفنون نام عمومي دانشگاه هاي اروپايي است. مدرسه مذكور يك مدرسه دولتي است که حمايت دولت ،سبب بقاي آن بوده و عوام جرات برهم زدن اساس آن نمي نموداند.
خانه ی صلح جو:
این بنا از نظر موقعیت در خیابان تربیت و در کوچه کرباسی پلاک 27قرار دارد و به نام های دیگری چون "خانه کره سی ،خانه کلکته چی" نیز مشهور است .از لحاظ قدمت و تاریخچه بنا نیز، احداث و ساخت این خانه قدیمی را طبق شواهد معماری موجود و نوع آجرکاری ها به اواخر دوره قاجار نسبت می دهند.
این بنا که اکثرا دارای کاربری مسکونی بوده است و حدودا سی سال است که متروکه و خالی از سکنه مانده است، دارای مالکین مختلفی بوده که شاید دلیل نام گذاری های این بنا به نام مالکین پیشین آن نشات گرفته است.
اولین مالک این بنا فردی به نام ممقانیان ( کلکته چی ) بوده است که وی فردی تاجر و از تجار معروف چای این شهر بشمار میرفت و آخرین مالک آن نیز آقای صلیح جو بوده که پس از صحبت و اقدامات انجام شده، این بنا توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان آذربایجان شرقی خریداری شده و به ثبت آثار ملی در آمده و اکنون نیز عملیات مربوط به ترمیم و بازسازی این بنا تحت نظر خانم مهندس مجتهدی در حال حاضر انجام است.
اما نکته جالب در مورد مالکین و صاحبان سابق این بنا مربوط به یکی از مالکین پیش آن به نام « حاج عباسقلی رضوان » است. در ضلع جنوی این بنا، چند مورد صندوق حاوی اسناد و مدارک یافت شده که اطلاعاتی عظیم در مورد این فرد در اختیار می گذارد.
ورودی اصی این بنا از کوچۀ فرعی منتهی به کوچۀ کرباسی است که پس از گذر از یک هشتی، از طریق دو دالان وارد طنبی بخش اندورنی و حیاط بخش بیرونی می شود و پس از ورود به این حیاط از طریق ورودی های جداگانه وارد فضای مختلفی از جمله زیر زمین های چهار طرف ساختمان و طنبی ها اتاق های جانبی و دسترسی های واقع در فضای طبقه فوقانی می شود.
این مجموعه جز نادر مجموعه هایی است که حیاط بیرونی آن در هر چهار طرف دارای فضاهای معماری خاصی را در بر می گیرد، از جمله این فضاها می توان به سه طنبی در اضلاع شمال غربی، جنوبی و غربی اشاره کرد که هر طنبی دارای ورودی منحصر به فرد و گوشواره است که در طبقه فوقانی این گوشواره ها دو اتاق با ورودی های مستقل از فضای پایین به چشم می خورد. زیر زمین ضلع غربی بنا دارای خصوصیات بارزتری از سایر زیرزمین ها بوده و از الگوی شکم دریده با حوض سنگی به فرم بیضی شکل در آن استفاده شده است. حیاط بیرونی ساختمان نیز دارای حوض سنگی در مرکز حیاط است. آب انبار این بنا در ضلع شرقی حیاط بیرونی قرار دارد. در طراحی این بنا سعی شده هر قسمتی از بنا به وسیله یک ورودی مجزا از سایر بخشها جدا گردد. در این خانه بخشهای مختلف (همکف ، اول و زیرزمین) دارای اختلاف ترازهایی نسبت به یکدیگرند که گاه تا 5/1 متر می رسد. از تزئینات به کار رفته این بنا می توان به نماهای آجری با طرح های مختلف پستوری های بالای پنجره های برخی از فضاها و زیرزمین ها و زیرزمین بخش غربی ساختمان که دارای تزئینات گچ بری بالای درب ها و تزئینات ساده گچی بر روی سقف ها اشاره کرد .
دانشجویان و معماران و علاقه مندان به حوزه معماری , لطفا از وبسایت اصلی شرکت معماری اُرچین به آدرس زیر دیدن فرمایید